• 1
  • 19
  • 2
  • 3
  • 4
  • 41
  • 5
  • 51
  • 6
  • 7
  • 8
  • P1010024
  • P8050120
  • Picture 026
  • khiar mazrae 3
  • khiar mazrae

آبیاری زیر سطحی سفالی_ قسمت اول

نوشته شده توسط مدیریت. ارسال شده در مقالات

از کاربران عزیز تقاضا دارم مطالب صفحه نخست را تا انتها مطالعه فرمایند، پاسخ تمام ابهامات در انتهای صفحه لحاظ گردیده است.

صرفنظر از قطعات تقلبی شرکتهای دزدی بنیان که با قیمت گزاف فروخته می شود، تا این حد در خصوص ناکارآمدی آبیاری زیرسطحی سفالی و انسداد قطعات به کشاورزان دروغ نگویید، شهامت داشته باشید مکتوب پاسخ دهید.قطعات استاندارد حداقل 60 سال عمر می کنند.

 

کوزه چیست و آبیاری کوزه ای کدام است ؟

ریشه واژه کوزه ، کوی زه محلی که زه دارد و یا کوژ به معنای غوز است بدلیل برجستگی روی کوزه و یا اینکه کاهش زه در کوتاه مدت کو،زه می باشد .

کوزه از خاک رس خالص و پس از خارج کردن سیلت در اثر شستشوی خاک تولید در نتیجه رس خالص باعث پیوستگی مولکولهای رس که دارای وسع ترین سطح بین کانی های غیر فلزی می باشد به یکدیگر و کاهش آبگذری آن می گردد و پس از مدتی با تورم رس در اثر تماس با آب و از طرفی وجود املاح از خارج و تماس با محیط و دست که مقداری چربی بر روی جدار آن ایجاد می کند آبگذری اولیه را از دست داده و صرفا" مقدار کمی رطوبت از آن خارج و درنتیجه تبخیر باعث خنک شدن آب درون کوزه می گردد .

قیمت کوزه در گذشته بدلیل محدودیت منابع انرژی فسیلی بسیار گران و جزء لوازم مهم هر خانواده بود و برای حفاظت از آن اقدام به بافتن کمربندهایی از جنس پشم و بستن آن به قسمت برجستگی (کمر کوزه ) و طولی آن و نیز یک حلقه جهت اتصال به گلوی کوزه می نمودند . این اقدامات باعث حفاظت کامل کوزه در زمان نگهداری و حمل ونقل آن می گردید .

اینجانب علیرغم تحقیقات بسیار در کتابخانه ملی و مناطق مختلف کشور خصوصا" استان یزد و در هیچ منبع تاریخی اشاره ای به استفاده از کوزه جهت آبیاری محصولات کشاورزی ندیدم .

درگذشته خشکسالی ها قالب پیش بینی دقیق نبوده و امکاناتی که برای تولید آنهمه کوزه که بتواند به جبران خشکسالی غذای جوامع را تامینکند وجود نداشت چنانچه غیر از این می بود باید اثری از آن مزارع و یا نمونه های کوچکی بر جای مانده و یا در تاریخ و سفرنامه ها بدان اشاره ای می گردید.

مرحوم مهندس پرهام جواهری از سال 52 بر روی آبیاری کوزه ای کار کردند و گزارش پژوهشی آن منتشر گردیده در بسیاری از کشورها از ظروف سفالی منطقه خود برای این تحقیق سود جسته اند ( مهندس پرهام جواهری در سال 1371 در کمیته فنی سازمان تحقیقات کشاورزی ضمن رد کامل آبیاری کوزه ای پروژه اینجانب را تایید وامکان توسعه فراگیر آنرا ممکن اعلام نمودند)

(افرادی تلاش می کنند با عنوان مجهول لوله های کوزه ای و در حالیکه حتی معنی این عنوان را نمی دانند از یافته های علمی کاربردی اینجانب سوءاستفاده نمایند ، بحرمت علم نام ایشان را نمی برم و در صورت نیاز دوستان اسنادی را ارائه خواهم داد تا همگان از اندیشه و افکار و جایگاه این شخص استحضار یابند ،البته اسناد رسمی )ضمنا" ایشان و گروهی دیگر جهت تخریب طرح سعی دارند این پروژه را به کوزه ربط دهند و باتوجه به اینکه کوزه هیچ قابلیتی برای استفاده در سیستم و تولید محصولات کشاورزی حتی در یک سال زراعی را ندارد این پروژه را تحت تاثیر واژه کوزه قرار دهند ظاهرا" آقایان به آجر هم می گویند کوزه آجری ، به سفال سقف هم میگویند سفال سقف کوزه ای ، به گلدان ، گلدان کوزه ای و هر شکل ساخته شده از سفال را با یک پسوند کوزه عنوان می کنند. البته این نهایت رنجی است که از عدم قابلیتهای خود می برند .

آبخوان سفالی نام قطعاتی است که در پروژه آبیاری زیرسطحی مورداستفاده قرار می گیرد و دارای مفهومی کامل و علمی است

آبخوان سفالی چیست ؟

آبخوان سفالی کپسولی استوانه ای شکل است که یک شبکه با قطر معین در بالای آن جهت استقرار واشر و سراهی ایجاد و دارای ضخامتهای متفاوت و از ترکیبات مختلف کانیهای غیر فلزی تولید می گردد. ترکیبات مواد اولیه ،شکل فیزیکی ، قطر ، طول ، شرایط تولید و پخت و ... این امکان را بوجود می آورد که بتوان قابلیت آبدهی هر آبخوان را تا هر میزان تغییر داد و بسادگی امکان استفاده از آن در سیستم مدرن طراحی شده وجود دارد ،سالها قابلیت آبدهی خود را حفظ و پس از 15 تا 20 سال با حرارت 600 درجه مجددا" قابل استفاده و بهمین ترتیب صدها سال امکان استفاده ازآن وجود دارد . (نسل جدید آبخوانها با قابلیت تراوایی مستمر به مدت 30 سال و نسلی دیگر به مدت 60 سال تراوایی مستمر تولید گردیده و قابلیت تراوایی تا 120 لیتر در روز را نیز دارد) ساخت یک آبخوان با دهها ویژگی و کاربردی کردن آن در یک سیستم اجرایی سالها تحقیق نفس گیر راطلبیده ،و به دهها سوال پاسخ داده شده

آبخوانهای سفالی در دو اندازه مختلف در بین دهها آبخوان با مشخصات مختلف انتخاب و توصیه گردیده ، یکی جهت استفاده در گروه صیفی جات و پاره ای گونه های همگون و دیگری جهت استفاده در باغات و درختان غیرمثمر و پاره ای گونه های دیگر .

جهت کشت گونه های پر تراکم از آبخوانهای ویژه ای استفاده می گردد که با دو شبکه ابتدا و انتهایی به یکدیگر متصل و در سیستم زیر سطح قرار می گیرند .

قابلیت آبدهی و عمر مفید اولیه و ثانویه

قابلیت ابدهی آبخوانها همانگونه که اشاره گردید قابل تغییر و متناسب با گونه های گیاهی می باشد ولی نیاز به تنوع زیاد در آبدهی نیست و می توان با افزایش زمان ابیاری به نیاز آب پاسخ داد ، عمر مفید آبخوانها بستگی مستقیم به ترکیب مواد آن و حداقل 15 سال با رعایت امکان استفاده از آبهای با املاح بالا و بسیار سخت می باشد درحالیکه بعد از پانزده سال با یک شستشوی کامل و تخلیه مجددا" مورد استفاده قرار می گیرد و در صورت کاهش آبدهی با دمای 600 درجه مجددا" پخته و تمامی املاح تبخیر و تا دهها و صدها سال به همین ترتیب قابل بهره برداری مجدد می باشد و بصورت کالای سرمایه ای به ارث خواهد رسید . همانگونه که در بالا ذکر گردیده نسلهای جدید آبخوان نیز ساخته شده است که تا 30 سال و 60 سال نیز قابلیت تراوایی مستمر دارند.

فاصله کارگذاری آبخوانهای سفالی

آرایش آبخوانهای سفالی مورداستفاده در گونه های پرتراکم صیفی مانند گوجه فرنگی در ردیف 45 سانتی متر و بین ردیف در خاکهای فقیرتر 50cm و خاکهای غنی40cm می باشد و فاصله بین دو ردیف 90 الی 100 سانتی متر می باشد.

1       2

و آرایش در گونه های کم تراکم صیفی مانند هندوانه و خربزه در ردیف 40cm و بین ردیف 200cm الی 300cm می باشد .

لازم بذکر است می توان آرایش پرتراکم را با قطع 2 یا 3 ردیف طولی از شبکه آب تبدیل به کم تراکم و میان تراکم نمود که این امر باعث می گردد براساس نیاز بازار هر محصولی را کشت نمود کمااینکه می توان در نوبت دوم کشت اقدام به کشت ذرت ،آفتابگردان و... نمود ( پرتراکم زراعی ) و به همین صورت از آبخوانهای افقی می توان درتولید محصولات صیفی استفاده نمود تا مشکل بهره برداری از سیستم براساس نیاز بازار وجود نداشته باشد .

نیاز آبی گیاهان

به نوعی این عنوان را کاملا" رد کرده و می گوئیم نیاز غذائی گیاهان ، آب برای گیاهان همان جایگاهی را دارد که برای انسان و حیوان دارد ، درحالیکه انسان و حیوانات به آب نیاز دارند معمولا" نیاز آبی انسان و حیوانات مطرح نمی شود بلکه نیاز غذا مطرح است ، آب یک ترکیب شیمیائی است که ضمن حلال بودن ،تجزیه وبا سایر عناصر ترکیب می شود .در مواد غذایی انسان با مواد خشک ترکیب و قابلیت هضم ممکن می گردد .75% بدن انسان آب و 25% ماده خشک ، مقداری آب همواره در گردش و در مسیر سوخت و ساز و حفظ حیات میکروبی در دستگاه گوارش می باشد تا امکان جذب عناصر و مواد غذائی با درصدی رطوبت جهت استحاله و تجزیه فراهم آید .(کلیت اثرات آب در بدن انسان)

استحضار داشته باشید دقیقا" همین رویداد برای گیاه اتفاق می افتد ، خاک دستگاه گوارش گیاه است و رطوبت خاک باید در حدی باشد که بدون بوجودآمدن شرایط اشباع و شستشو ، زمینه فعالیت میکروبیولوژی خاک فراهم تا عناصر و مواد غذائی موجود استحاله ، تجزیه ، محلول، و توسط ریشه گیاه جذب گردد .

نقش مخرب آب در سیستم گوارش انسان باعث بروز مشکلات فراوان تا حد مرگ می شود و در گیاه نیز همین روند حادث می گردد و لذا نیاز آبی گیاهان عنوان مناسبی نیست ولی به دلیل معمول بودن آنرا بگونه ای دیگر تحلیل و تعریف می نمائیم .

نیاز آبی گیاهان را تابع تبخیر و تعرق پتانسیل دانسته که این نظریه باعث اعمال مقادیرآب غیر ضروری،بلکه مخرب به خاک می گرددکه این امرنه تنها باعث کاهش بهره برداری بهینه ازمنابع آب برای تولید بلکه زمینه کاهش شدیدمحصول نیزمی گردد .

تعریف فعلی نیاز آبی گیاهان بر اساس رژیم آبیاری است ،کمااینکه رژیم های آبیاری فعلی باعث اثرات تخریبی فراوان درخاک می گردد و ما به اشتباه آنرا نیاز آبی گیاه معرفی و آموزش می دهیم و زمینه گمراهی دانشجویان و کشاورزان را فراهم می کنیم .

توجه فرمائید : این روشهای آبیاری هستند که آب مصرف می کنند نه گیاهان و این رژیم های آبیاری هستند که اثرات ویران کننده و یا سازنده در خاک ایجاد می کنند

در روشهای فعلی آبیاری به دلیل اشباع خاک و عدم امکان جذب ، گیاهان از رشد بازمانده و انرژی زیادی را صرف خارج کردن اب اضافه خاک از طریق جذب و تعریق می نمایند تا خاک را که توسط ما اشباع گردیده به تعادل برسانند . متأسفانه نیاز آبی گیاهان را تابع تبخیر و تعرق پتانسیل اعم از تبخیر از سطح خاک و گیاه برشمرده و اعمال می کنند که با تغییر روش آبیاری از غرقابی به قطره ای مبنا را 75% یا 50% و یا هر عدد دیگری قرار داده و اعمال می نمایند ، درحالیکه علیرغم کاهش نسبی نسبت به آبیاری غرقابی بدلیل نوع حرکت مستقیم آب از سطح به زیر سطح باز هم اشباع در پروفیل های مختلف از جمله سطح ایجاد و ضمن تخریب ساختمان خاک و ایجادسله ، مانع از خروج گازهای مضر و تهویه مطلوب و پایداری جمعیت میکروارگانیسم ها و.... می گردد .

نیاز آبی که امروز مطرح است نیاز تابع است نه نیاز آبی گیاه ، نیاز تابع ، نیاز تابع تبخیر و تعرق پتانسیل نیست بلکه نیاز تابع رژیم آبیاری است ،

به عبارتی ساده ما با روش مثلا" آبیاری قطره ای مقادیری آب را در شعاع معینی اعمال می کنیم ، صرفنظر از اثرات آبیاری بر مواردی که قبلا" اشاره گردید سطح مشخصی از خاک را مرطوب می کند که این میزان رطوبت به تبع تبخیر از سطح خاک چه به دلیل دما یا باد از انتفاع خارج گشته و از طرفی به دلیل وجود سله در خاک به تبع صعود موئینه و اثر دمای محیط تا عمق معین خاک آب از زیر سطح به سطح آمده و تبخیر ادامه می یابد .

از طرفی به دلیل وجود نیروی ثقل مقادیری آب نیز بصورت نفوذ عمقی از دسترس خارج می گردد که این میزان تابع نیروی ثقل می باشد و از جهت سوم نیز همانگونه که اشاره گردید گیاه جهت ایجاد تعادل رطوبتی در خاک دست به اقدام زده و آب را از خاک خارج و توسط روزنه های اندامی به تعرق درمی آورد که تابع شرایط سخت گیاه است (تابع تبخیر از گیاه ) و مقداری نیز تابع نیاز واقعی گیاه است .

با عنایت به اینکه رژیم آبیاری باعث تبعیت های چهارگانه می شود و هر رژیم ابیاری باعث افزایش و یا کاهش اثرات تابع می گردد ، تغییرات میزان آب اعمالی در رژیم را با نگاهی خطا تابع تبخیر و تعرق پتانسیل فرض و اعداد 100% یا 75% تبخیر و تعرق و یا هر عدد دیگری در نظرگرفته و اعمال می نمایند .

این در حالیست که

1)آب را تابع انرژی محیط اعم از دما و باد قرار داده و نابود می کنند ، ( اثرات سوء بماند )

2) آب را تابع نیروی ثقل خود به عمق و یا شعاع غیرقابل بهره برداری می رسانند

3) آب را تابع تلاش گیاه برای بقا از طریق روزنه ها (صرف نظر از اثرات مخرب) به اتمسفر می فرستند، اثرات مضاعف تخریب به دلیل ایجاد رطوبت بسیار مضر در محیط مزرعه و باغ که به آن خواهیم پرداخت بماند. ما با روشهای فعلی آبیاری و ارائه فرمولهائی که خود بر اثر روش غلط تعریف کرده ایم ضمن نابودی منابع محدود آب ، زمینه تخریب هر چه بیشتر حیات خاک ،اتمسفر خاک ، ساختمان خاک ، موادغذائی خاک گردیده و مانع از پدیدار شدن قابلیت های نهفته در طبیعت گردیده ایم که به آن خواهیم پرداخت .

نتیجه می گیریم نیاز آبی گیاهان تابع تبخیر و تعرق پتانسیل نیست و نیاز غلط اعلام شده ، تابع رژیم آبایری بوده و این رژیم آبیاری است که تابعیت های چهارگانه را ایجاد نموده در حالیکه فقط یک تابع آنهم تابع نیاز خالص معیار است ، و باید بگونه ای روش آبیاری ایجاد کنیم که تابع نیاز خالص باشد و به همین دلیل افتخار می کنیم که می توانیم نیاز خالص را بعنوان نیاز واقعی در رژیم آبیاری تعریف کنیم ، رژیمی که بتواند نیاز واقعی گیاه و خاک به آب را تامین و تمامی عوامل بازدارنده در روند تعادل طبیعی خاک را حذف نماید ، اثری بر خاک و به تبع آن بر گیاه می گذارد که باعث ارتقاء تمامی خصوصیات و صفات ژنتیکی نهفته در گیاه گردیده و گیاه را به روند تکاملی مطلوب و طبیعی می رساند .

مواردی که در دستاوردهای طرح به آن اشاره گردیده از همین جا نشأت می گیرد .

از تمامی دست اندر کاران آبیاری در کشاورزی اعم از دانشجو ، اساتید کشاورزی مصرانه می خواهیم فراموش کنند معادلات خطائی را که جهت آبیاری بکار می برند ،

شاید خیلی سخت است برای کسانیکه تاکنون علم آبیاری را بر اساس معادلات خطا ترویج ، آموزش داده و بکار می بسته اند ، درک کنند که هیچ یک از علوم فعلی پایه و اساس در مقابل آورده های نوین علمی ندارد، بهتر است هر چه زودتر حقیقت را بپذیریم و در مقابل علم سر تعظیم فرود آوریم.

نیاز آبی تابع چندین فاکتور مختلف از جمله تبخیر و تعرق پتانسیل محیط می باشد کمااینکهتبخیر تعرق پتانسیل در مواردی بسیار کم و در مواردی کمترین تاثیری بر نیاز آبی ندارد ،

تحقیق کنید و به داده های دورانهای قبل که بر اساس تبخیر و تعرق پتانسیل میزان آب آبیاری تعیین می گردید توجه نکنید ، در مقالات تقدیمی با نمودارهای تعیین کننده نسبت کارآئی مصرف آب و مقایسه آن پی خواهید برد که اصولا" علم آبیاری ،خاکشناسی ،میکروبیولوژی ، فیزیولوژی گیاهی ، ژنتیک ، گیاه شناسی باید بازنویسی گردد و اصلاحات اساسی بر اساس داده های جدید صورت گیرد .

تصاویر زیر که از آزمایشات حرکت و میزان رطوبت دروش آبیاری زیر سطحی تهیه گردیده نشان می دهد: برای مثال دو لیتر آب دریک بافت خاک چه شعاعی را با چند درصد رطوبت ایجاد و حرکت رطوبت و تبخیر احتمالی و جذب گیاه در طی روزها اندازه گیری می گردد .

3

4        5

6        7

شعاع رطوبتی ناشی از اعمال 2 لیتر آب در خاک سنگین

در تصاویر فوق نمونه هائی چند از صدها آزمایش صورت گرفته بر روی چگونگی حرکت رطوبت نسبت به میزان آب اعمال شده را در سه خاک مختلف مشاهده می فرمائید . تعداد آزمایشات صورت گرفته بر روی حرکت رطوبت در خاک را بدون گیاه و با گیاه بر می شماریم و اشاره هائی از لزوم دقت و ظرافت کار علمی را به شما یادآوری می نمائیم تا استحضار یابید طی 20 سال چه کردیم و چه گذشت و چه بر سرمان آوردند و کجا هستیم ،

آبخوان عمودی جهت کشت صیفی جات

تعدادآزمایشات X زمان اندازه گیری حرکت رطوبت عمق کارگذاری هد آبی متفاوت میزان اب خاک مختلف نوع سفال
2880= ×3 ×2 ×8 ×20 ×3 1
8860= 3 ×3 ×2 ×8 ×20 ×3 2

آبخوان عمودی جهت کشت گونه های باغی

تعدادآزمایشات X زمان اندازه گیری حرکت رطوبت عمق کارگذاری هد آبی متفاوت میزان اب خاک مختلف نوع سفال
2160= 3 ×3 ×8 ×10 ×3 1
2160= 3 ×3 ×8 ×10 ×3 2

 

آبخوان افقی زراعت

تعدادآزمایشات X زمان اندازه گیری حرکت رطوبت عمق کارگذاری هد آبی متفاوت میزان اب خاک مختلف نوع سفال
8860= 3 ×3 ×2 ×8 ×20 ×3 1
8860= 3 ×3 ×2 ×8 ×20 ×3 2

 موارد فوق همانگونه که اشاره گردید بدون گیاه و جهت تعیین شعاع رطوبتی ، از جهات مختلف ، حرکت رطوبت به عرض ، حرکت رطوبت به عمق ، حرکت رطوبت به سطح ، چگونگی حرکت رطوبتی بعد از قطع آبیاری و اندازه گیری میزان رطوبت از خاک جدار سفال تا انتهای شعاع رطوبتی پس از آبیاری و اندازه گیری تغییرات 12 ساعت و 24 ساعت و 48 ساعت ،72 ساعت ، و 96 ساعت ، 120 ساعت ، 144 ساعت ،148 ساعت پس از قطع آبیاری سپس مقایسه میزان رطوبت خاک در ساعات فوق بین سه خاک مختلف و میزان آب باقی مانده در خاک پس از قطع آبیاری تا 10 روز و نیز تأثیر دمای محیط بر احتمال تبخیر و یا حرکت رطوبت در خاک و مقایسه پتانسیل خاک با دما جهت تبخیر و تکرار همین آزمایشات در محیط گلخانه که شرایط خاص خود را دارا می باشد ،انجام شد .

 براساس داده های فوق این آزمایشات با گیاه انجام گرفت تا قابلیت جذب آب (و مواد غذائی) و اثر آن بر حرکت آب در خاک مورد بررسی قرار گیرد . این آزمایشات در مراحل مختلف رشد گیاه مورد بررسی قرار گرفته و ضمن بررسی حرکت ریشه در خاکهای مختلف و رعایت تغذیه آن ضمن تعیین دور آبیاری لازم ، نیاز خاک به آب را جهت تغذیه گیاه تعیین نمودیم .

 به موارد فوق باید اثرات کودهای آلی را اضافه کرد ،صدها آزمایش با تکرارهای لازم و نسبت های مختلف با انواع کود آلی مورد بررسی قرار گرفته ، حال پس از انجام بیش از یکصد هزار آزمایش باید داده ها را مقایسه و اثر آن بر روی عملکرد محصول مورد بررسی قرار گیرد . و پس از بررسی عملکرد از جهت کمی محصول را نیز از بعد کیفیت بررسی نمودیم که این کیفیت شامل درصد ماده خشک و عناصر غذائی موجود در محصول می باشد .

 این حجم کار بی نظیر را در کدام کشور پیشرفته با این تبعات علمی کاربردی سراغ دارید ؟

 آقای رئیس جمهور محترم : تمام دانشکده های کشاورزی را در تعداددانشجویان درحال تحصیل و فارغ التحصیل ضرب و حاصل را در تعداد اساتید ضرب بفرمائید سپس بفرمائید از این تعداد چند دستاورد علمی کاربردی ،تولید علم در داخل صورت گرفته و سپس عدد اولیه را ضرب در تعداد متخصصین کشاورزی بفرمائید ، آنگاه بفرمائید چند طرح ؟

 اگر انبوه نتایج تحقیقاتی موجود در انبارهای سازمانهای تخقیقاتی را مورد بررسی قرار دهید که در حال خاک خوردن و یا سوزانده شدن هستند در می یابید که اکثریت قریب به اتفاق از کتابهای خارجی تقلید و مورد تکرار بی معنی قرار می گیرند درحالیکه برای مثال تمامی ویژگیهای روش های آبیاری تحت فشار اعم از بارانی ،قطرهای و... تحقیق جامع از صد سال پیش با آبهای مختلف شده و قابل استناد و اجرا می باشد ، حتی در اقلیم های مختلف ، این تحقیقات برای آموزش تحقیق خوب است ،

 این آزمایشات با ابهای شور و درصد ECهای مختلف نیز مورد آزمایش قرارگرفته و همانگونه که قبلا" اشاره گردید اثرات آب شوربر روی محصول ،بر روی سیستم و اثرات بجای مانده بر خاک نیز جهت کشت سال بعد مورد بررسی قرار گرفته و برای هر رویداد دلایل کامل علمی و مشاهده ای ارائهگردید.

 کاری که طی 20 سال تلاش بی وقفه شبانه روزی انجام گرفته باید با تامین امکانات ، تجهیزات آزمایشگاهی ، نیروهای متخصص و اعتبارات در چندین دانشگاه پیشرفته غربی صورت می گرفت .

 لازم به یادآوری است تعدادی از آزمایشات حرکت رطوبت در خاک را می توانستیم مدلسازی کنیم کمااینکه امروزه بخشی از آزمایشات براساس پاره ای داده ها مدلسازی کامپیوتری می گردد ولی با مقایسه چند مدل حقیقی و مدلسازی شده دریافتیم تفاوت های بسیاری وجود دارد که این امر بدلیل عدم امکان لحاظ نمودن پتانسیل های مختلف دما و خاک واثرات متقابل آن بر یکدیگر می باشد . از جهتی میزان درصد رطوبت در پاره ای آزمایشات بحدی است که در روشهای معمول آبیاری کمترین اهمیتی به آن داده نمی شود درحالیکه رطوبت 5 % تا 7% در سیستم آبیاری زیر سطحی رطوبتی قابل بهره برداری مفید و در پاره ای گونه ها تعیین کننده می باشد .

 این میزان رطوبت قابل بهره برداری در سیستم آبیاری زیر سطحی استفاده از آب استحصال شده از هوا را جهت تولید محصولات کشاورزی اقتصادی می نمایاند .

 رسیدن به این واقعیت که استفاده از آب دریا ، اقیانوسها در تولید کمحصولات کشاورزی اقتصادی و امکان پذیر می باشد ادعای یکشبه نیست ، بدیهی است پس از هر مرحله از تحقق اهداف از پیش تعریف شده زمینه موفقیت دیگری را در پی داشته که باید براساس اتکا به داده های علمی و مزرعه ای عنوان گردد .

 درحالیکه ما توانسته ایم کارآیی مصرف آب در تولیدات گلخانه ای را حداقل به 50 کیلوگرم برسانیم ، با حساب ساده زیر در می یابیم

 درآمد از فروش قیمت محصول محصول گلخانه ای (کیلوگرم)

 (تومان ) 40،000 = 800× 50

 و یا اگر کارآیی مصرف آب را به سی کیلوگرم کاهش دهیم میشود24000=800× 30

 درهر دو حال چنانچه قیمت هر مترمکعب آب 1000 تومان ( قیمت تصفیه آب دریا جهت آشامیدن ) محاسبه شود و یا دو برابر آن یعنی 2000 تومان برای هر مترمکعب آب بپردازیم مشاهده می کنیم وحشتناک اقتصادی است .

محاسبه فوق را درخصوص باغات مرکبات درمنطقه 1000 کیلومتر ساحل خلیج همیشه فارس و تا عمق دویست کیلومتری سرزمینی با احتساب حداکثر آب مصرفی در آن منطقه که دارای رطوبت محیطی بالا می باشد 2000 مترمکعب ودر نتیجه 2،000،000 = 2000×1000 تومان که در مقابل افزایش حداقل دو برابری محصول و هزینه کلان استحصال آب در شرایط فعلی بسیار اقتصادی است .

8        9

10        11

صاویر فوق از اجرای طرح آبیاری زیرسطحی در زمین طبقه 5 که مشابه معادن شن و ماسه و فاقد عناصر غذائی کافی و کودهای آلی می باشد در سال 86 در منطقه خراسان جنوبی گرفته شده درحالیکه از هیچ نوع کود شیمیائی استفاده نگردیده و زمین زیرکشت در همان سال از تپه ماهور به زمین مسطح تبدیل گردیده کمااینکه علیرغم بارندگی مناسب در سال 85 حتی گیاهان مرتعی نیز همانگونه که مشاهده می گردد رشد نکردند .

در سیستم آبیاری زیرسطحی به دلیل قابلیت تامین نیاز آبی گیاهان و ایجاد شعاع رطوبتی مطلوب ریشه ها در شعاع رطوبتی که موادغذائی در آن وجود دارد پراکنده می شوند . این ذهنیت که ریشه اطراف سفال جمع می گردد در مورد کوزه های سفالی صدق می کند که بدلیل عدم قابلیت آبدهی لازم تراکم ریشه در شعاع محدود وجدار کوزه تجمع می یابد .

12        13

شعاع رطوبتی ناشی از اعمال 8 لیتر آب در خاک سنگین

جايگاه آب در خاك

مثالهاي بسيار ساده و قابل فهم كه همگان هر روزه با آن مواجه و حتي زندگي مي كنيم را بيان تا موضوع بهتر و آسانتر درك شود .

همانگونه كه قبلا" اشاره گرديد آب به عنوان ماده اصلي حيات ، يك تركيب شيميايي ، حلال و قابل تجزيه به دو عنصر اكسيژن و هيدروژن ، O و H كه هريك از اين دو عنصر با ساير عناصر نيز تركيب گرديده و سپس با تجزيه عنصر ديگر و تركيب با ساير عناصر و درنهايت چرخه اي از حيات را زمينه بخش مي گردد ، با كانيهاي فلزي و غير فلزي نيز تركيب و فعل و انفعالاتي صورت مي گيرد متأثر از دماي محيط به صورت بخار در آمده و متأثر از حركت بخارآب در زيرسطح و عمق زمين زمينه بخش تحولات و دگرگونيهاي شگرفي مي شود ، بخار آب در مسير حركت خود در زير سطح و در صورت وجود فضاي مناسب متأثر از ساختمان و بافت خاك تغييرات دمائي را ايجاد و كمك بزرگي به تهويه خاك و خروج گازهاي مضر مي كند ، انجماد آب نيز تحولات شگرفي را باعث مي گردد .

يكي از مهمترين اثرات آب در خاك ايجاد حيات ميكروبي و كمك به افزايش جمعيت و تنع آنان است ، ميكروارگانيسم هاي خاك در رطوبت بسيار پايين نيز وجود دارند ولي قابليت تكثير و تنوع آنان و نيز امكان تقابل و تعادل با درصدهاي رطوبت متغير است ،اين تغيير و تنوع نسبت به بافت خاك ،ساختمان خاك ، تركيبات خاك ، مواد آلي خاك ، اتمسفر خاك متغير مي باشد .

لازم است در اين مبحث به نكته بسيار مهمي اشاره كنم و آن حيات خاك است ، متاسفانه خاك را سه بعدي و خشك و مرده تعريف كرده اند كه عبارت است از ، فيزيك خاك ، شيمي خاك و اتمسفر خاك ، حيات خاك جزء لاينفك خاك است ، كه هم بر فيزيك خاك ، هم بر شيمي و اتمسفر خاك اثر تعيين كننده دارد ، هر جا تعريفي از خاك و نام خاك برده شود بايد حيات خاك در صدر تعريف باشد ، متاثر از اين چرخه پرشكوه طبيعت كه با هدايت و تاثير تعيين كننده آب ممكن گرديده ، ماكرو ارگانيسمهاي خاك را شاهديم كه در اين چرخه وارد شده و ضمن اثر پذيري اثرگذاري بزرگ در روند تكاملي چرخه حيات مي باشند ،

اصولا" چرخه حيات از خاك شروع و در خاك تمام و مجددا" احياء و شروع مي گردد ، اگر خاك را بدون حيات آن تعريف كنيم عظمت و شكوه و قدرت خالق يكتا ، رحمانيت او ، عدالت او را نديده انگاشته ايم ، و نتوانستيم آنرا علمي تعريف كنيم ،

اثر و جايگاه خاك به حدي است كه ضمن امكان حيات بشر و هر آنچه در زمين است ممكن مي سازد حتي ضمانت سلامت ، ظهور انديشه هاي نو ، زيبائي و خلاقيت و ... را از خاك شاهديم بگونه ايكه مي توانيم انراتعريف و اجرا كنيم .

آبزياني مانند ماهي عليرغم اينكه در آب زندگي مي كنند رطوبت در سيستم گوازش انان حد تعيين شده و مطلوبي است كه بتوانند روند تجزيه و جذب را انجام دهد اگر به فضولات ماهي در اكواريوم يا انگ هاي شيشه اي توجه كنيد پي مي بريد كه داراي درصدي رطوبت است كه حتي به سرعت در آب حل نمي شود ، در درون اقيانوس يك چرخه ديگري با ويژگي خاص و در درون دستگاه گوارش ماهي وجود دارد ، ماهي عليرغم اينكه درون اب زندگي مي كند ، در حد نياز آب مصرف مي كند .

اين اشاره موضوع بحث مارا بسيار ساده و قابل فهم و درك مي كند ، آب در سيستم گوارش ماهي نيز همان نقش را بازي مي كند كه در دل كوير خشك براي يك گونه گياهي بازي مي كند ، جريان مستقيم آب و آب بدون مديريت ، حيات هر دو را  تهديد و غير ممكن مي سازد .

ما فرمولهاي مورد استفاده در آبياري را اشتباه ارزيابي مي كنيم هم روش و نحوه محاسبه خطا مي باشد و هم متاثر از روش غلط آبياري است ،

عنوان بارندگي : P ، آبياري I: ، زهكشي :D  ، تبخير و تعرق: ET ، ظرفيت نگهداري : FN، حجم آبياري:q و... و ... و .. و يكسري حروف قراردادي است و كاملا" درست ، ولي معادلات برگرفته از رويدادي خطا و حتي غير قابل محاسبه باعث انحراف و گم گشتگي گرديده . تشتك تبخير ، تبخير سطح چمن لايسمتر ، رويدادهائي هستند كه هر يك متاثر از اعمال و ايجاد شرايط در آنان است ،

دو ظرف را كه از مواد مختلف ساخته شده اند را در فاصله معين از يكديگر قرار دهيم ميزان تبخير از هر يك متفاوت است ، اگر هر دو از يك ماده ساخته شده باشند نيز تبخير همسان ندارند ، EC آب در تبخير اثر دارد ،

دو لايسمتر را در فاصله معين از يكديگر ايجاد كنيم هرگز اعداد استخراج شده يكسان نيست . تمامي روشهاي متداول اندازه گيري تببخير صرفا" يك روش اندازه گيري تابع ميزان آبياري هستند درحاليكه اثرات آب اعمال شده و روش آبياري تبخير را نيز متاثر مي كنند و قابل بهره برداري علمي نيستند ، و جز گمراهي ثمري ندارند ، كمااينكه اثرات تابع را قبلا" توضيح داديم .

رابطه آب و خاك بايد بصورت علمي تعريف و تبيين شود و هدف از اين رابطه مشخص گردد ، در كشور ما و حتي اكثر كشورهاي جهان اين رابطه تعريف علمي نشده و رابطه اب با خاك را يك رابطه كلي بين دو ماده و بدون تعيين هدف و شناخت ، تعريف و بررسي و آموزش مي دهيم .

95% تا 98 % اساتيد محترم دانشگاه جزوه هائي را بصورت تئوري تعريف و يك سري فرمولهاي مربوط به دهه هاي گذشته را نيز تئوري آموزش مي دهند ،

روش اندازه گيري عناصر خاك ة بافت هاي خاك و شييمي و فيزيك خاك را برگرفته از يك نظام غلط آبياري تعريف و....

ساده بگويم ، انسانها در اجتماع با يكديگر رابطه دارند ، در خيابان انسانها از جنس مختلف و سنين متفاوت از كنار يكديگر گذر مي كنند و يك رابطه جمعيتي با يكديگر دارند، گروهي انسان با جنس و سن و ديدگاه متفاوت يك كلوني را تشكيل داده و اجتماعي را بوجود مي آورند ، ولي در همين رابطه كلي روابطي وجود دارد كه داراي ظرافت ، منطق ، علم ، استدلال است . رابطه دوستي سالم ، رابطه زناشويي سالم ، رابطه مادري و پدري و...

بسياري از اين روابط ذاتي و مفيد ، رابطه عاطفي مفيد و .... براي تعيين يك رابطه اجتماعي و انساني ، معيارهخائي وجود دارد و بايد رعايت گردد كه ثمره آن در تعيين و تعريف رابطه است ، ممكن است دوستان سوال كنند چرا اينگونه مثالها طرح مي گردد ؟

استحضار داشته باشيد گياهان موجوداتي زنده هستند ، خاك زنده است و هر چه در اين طبيعت بيكران الهي است زنده و داراي شعور بود و روابط بين خود و محيط را تعريف و عمل مي كنند .

يك ميكروارگانيسم زنده و داراي شعوري است كه متاثر از آن زندگي اجتماعي و رفتاري و احساس خود را بنا مي گذارد ، غذا مي خورد ، توليد مثل مي كند ، حركت مي كند ، رابطه هاي مختلف ايجاد و براي آن ابزار لازم را فراهم مي نمايد ،

ما مي خواهيم اين طبيعت پر شكوه را بشناسيم و آنرا تعريف و بنا به مصلحت و منافع خود از اين چرخه پرشكوه بهره ببريم .

ما مي خواهيم بهترين شرايط ممكنه را در خاك ايجاد كنيم و متاثر از اين شرايط كه قطعا" بايد متناسب با شرايط گياه ، خاك ، آب ،دما ، ميكروارگانيسم ، ماكروارگانيسم ، فيزيك ، شيمي ، اتمسفر ،تنوع زيستي ، تهويه باشد .

گريزي مي زنم به استفاده وسيع و فاجعه بار كودهاي شيميائي خصوصا" كودهاي ازته كه تمام خاك و آب كشور را ويران و آلوده كرده و بستري براي انواع بيماري از جمله سرطان است در حاليكه بدون استفاده از كودهاي شيميائي ما مي توانستيم دهها برابر محصول توليد كنيم و نه تنها كمبودي نداشتيم بلكه خاك را غني تر كرديم ، از نيتروژن مولكولي استفاده وسيع مي بريم و اين افتخاري براي ما است كه با خيانت جاهلانه مديريت جهل تحقيقات كشاورزي به نابودي گرائيد .

 ويژگي آبياري زيرسطحي باعث رشد تصاعدي جمعيت ميكروارگانيسم هاي خاك از جمله ميكروارگانيزم هاي تثبيت كننده نيتروژن در فرايندهاي نيتريفيكاسيون كه تامين نيتروژن از طريق مواد آلي را هدايت مي كنند مي گردد . و ديگر تثبيت فيزيولوژيكي نيتروژن (N2)كه از طريق ميكروارگانيزم پروكاريوت ،ديازوتروف ها ، فتوتروف ها ، شيمواتوتروف ها و عمل نيتروژناژ كه باعث تبديل نيتروژن به آمونيوم است و نيز ميكروارگانيزم هائي كه بايد شناسائي و...

اين يك رويداد پر شكوه علمي متاثر از ايجاد بستر لازم و مناسب كه حركت برخواسته از شعور را در پي دارد .

چنانچه آب در خاك در حد و جايگاه مناسب بر طبق خواست برگرفته از شناخت اعمال گردد ما به هدف خود براي تامين معاش طيبه مي رسيم و اين است اراده خداوند رحمان ، رحيم ،قادر ، توانا، مقتدر ، عالم ، و هزاران صفت ديگر كه در يك كلمه آنرا بكار مي بريم ، حيات بسياري از ميكروارگانيسم ها و تكثير آن بستگي مستقيم به آب دارد ولي آب مصرف نمي كنند بلكه اكسيژن و هيدروژن لازم براي بافت سلولي آنها از آب تامين مي گردد ، اگر باكتريهاي خاك را مورد مطالعه و بررسي (دانشمندان تا حدودي اين مطالعه را كار كرده اند) و جايگاه اب را بر حيات وتنوع آنهها مورد مطالعه قرار دهيم مي توانيم ماهيت ابياري را تعريف كنيم ،

ما اصولا" نمي دانيم چرا آبياري مي كنيم ، نمي دانيم آب چيست و چه جايگاهي در خاك دارد و چه نقشي را ايفا مي كند ،

نقش آب در خاك را علم تعريف مي كند ، و براساس شناخت علمي از جايگاه آب در خاك آبياري تعريف و بر همان اساس روش آبياري و دور آبياري و ابزار آبياري تعريف مي گردد .

در همين راستا و متاثر از تهويه و بستر مناسب شاهد فعاليت انواع قارچ ، باكتري ، نماتدها و ... هستيم از جمله قارچهاي ميكروريزاو اكتوميكروريزاها كه هيف هاي فراواني بر روي ريشه و خاك مي گسترانند كه جزء قارچهاي همزيست گياه بوده و موادغذائي و آب را به گياه مي زسانند و نيز با انزيمها مواد آلي را معدني و... رها مي سازند .

شما دوستان كمتر مي توانيد ريزوموروف ها در ريشه گياهاني كه با روش آبياري غرقابي و قطره اي آبياري مي شوند به اين وضوح و پر دامنه مشاهده نمائيد و غلاف و بافتهاي قارچي كه ميكروريزا در سطح ريشه ها مي گستراند به بهترين شكل ممكن در سيستم آبياري زيرسطحي قابل مشاهده و بررسي است . بزودي عكسهاي گرفته شدهخ از ريشه گياهان به شما دوستان ارائه خواهد شد تا استحضار يابيد رويدادي كه سخت و محدود ايجاد مي گردد در تمام سطوح ريشه هاي تغذيه كننده گسترده و استمرار دارد ، بسرعت جايگزين مي گردد . اين قارچ آندوميكروريزا مي باشد كه در غشاء سلولي ريشه گياه رشد كرده و.... و....

نقش آب خاك در تجمع و يا پراكندگي مواد غذائي

دوستان استحضار دارند روشهاي آبياري كه جريان آب را به هر طريق و يا هر ابزار از سطح به زيرسطح انتقال مي دهند ، متاثر از جريان حركت آب چه كم و چه زياد موادغذائي آزاد شده شسته و به عمق زيرين هدايت مي گردد ، دامنه جريان آب هر چه شعاع بيشتري داشته باشدو داراي يكنواختي ميزان آب باشد بصورت عمودي مواد غذائي را به لايه هاي زيرين مي رساند ، ريشه هاي جذب كننده با صرف انرژي به دنبال موادغذائي مي روند و مقادير قابل دسترسي را جذب مي كنند ، بديهي است مقاديري در لايه هاي رس باقي مانده و مقاديري نيز از دسترس خارج مي گردد ، درحاليكه ميكروبيولوژي خاك نيز دچار تنش هاي مختلف گشته و از بين مي روند ،

درحاليكه در سيستم آبياري زيرسطحي  به دليل عدم وجود جريان مستقيم آب از سطح به عمق و نيز انتقال رطوبت در عمق بصورت انتقال مولكولي صورت مي گيرد هرگز موادغذائي شسته  و از دسترس گياه خارج نمي گردد . در اين شرايط ميكروبيولوژي خاك به تبع اين ويژگي پراكنده و هرگز دچار كاهش جمعيتي نشده بلكه تصاعدي رشد مي كنند و ريشه گياه نيز متاثر از وجود موادغذائي فراوان در شعاع رطوبتي در همان شعاع تجمع و مواد غذائي رو به افزايش را جذب مي كنند .

اينكه شما ملاحظه و مشاهده مي فرمائيد (در تصاوير ) انبوه توليدات را متاثر از همين رويداد مي دانيم . قبلا" اشاره كردم ما انقلابي علمي كاربردي در جهان براه انداخته و خواهيم انداخت هر چند جهل هجوم آورد و مديريت جهل با پول و قدرت بتازند ، علمي را كه خداوند براي بندگان داده را نمي توانند نابود كنند .